حبیبه انوری، کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی
شاهنامهی فردوسی به عنوان یکی از مهمترین متون حماسی و فرهنگی زبان فارسی، افزون بر روایت تاریخ اسطورهای ایران، بازتابدهندهی ساختارهای فکری، اجتماعی و ارزشی ایران باستان است. این پژوهش با رویکردی کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوای توصیفی ـ تحلیلی به بررسی سیمای زنان در شاهنامه در چارچوب سه مؤلفهی «هویت»، «قدرت» و «خرد» میپردازد.
اوسا مصمم است تا با برگزاری کنفرانسها ونشستهای حضوری و دیجیتالی زمینهی آشنایی، ارتباط و اجماع نظر میان پژوهشگران و فعالان جامعهی دیاسپورا و داخل افغانستان در حوزهی مطالعات زنان را تسهیل کند. برگزاری نخستین کنفرانس اوسا، با مشارکت جریانها، کلکتیوها و افراد مستقل فعال در سطح منطقه بهمثابهی نخستین گام عملی بود که در مسیر تحقق بالقوگیهای اوسا در اجرای این ایده برداشته شد.
در جلسهی چهارم، به رغم تفاسیر نئولیبرال از تاریخ به شیوههایی که زنان و دیگر فرودستان تاریخ رسمی به مدد آن موقعیتشان تاریخ را دچار جهش و جابهجایی میکنند، تمرکز خواهیم کرد. این جلسه پیرامون این پرسش بنیادین میچرخد که زنان و دیگر فرودستان تاریخ چگونه با ارایهی روایت و هویتهای روایی ذیل خوانشهای شفاهی، بدیل و رادیکال از تاریخ، گفتمان و هژمونی مسلط ایدئولوژیک و مردسالار را تعدیل و باز تفسیر کردند.
مطلبی که در پی میآید، فشردهی محتوایی است که در جلسهی سوم از سلسله درسگفتارهای تاریخ شفاهی زیر عنوان «فمینیسم و خاطره؛ پیوند حافظهی شخصی/جمعی، بدن، جنسیت و سیاست» در اوسا ارایه شد. نسخهی موجود به عنوان منبع باز در شبکههای اجتماعی اوسا بارگذاری میشود و با ذکر منبع برای اهداف آموزشی و عملی قابل استفاده است. لازم به ذکر است که این دوره نخستین مرحله از درسگفتارهای اوسا است که در حوزههای نظری مطالعات جنسیت تهیه و تدوین خواهند شد. جلسهی سوم، بر معرفی مبانی و منابع مرتبط با تاریخ شفاهی زنان متمرکز بود.
مطلبی که در پی میآید، فشردهی محتوایی است که در جلسهی دوم از سلسله درسگفتارهای تاریخ شفاهی زیر عنوان «تاریخ از پایین؛ صدای فرودستان، نقد تاریخنگاری رسمی» در اوسا ارایه شد. لازم به ذکر است که این نشستها نخستین مرحله از درسگفتارهای اوسا است که در حوزههای نظری مطالعات جنسیت تهیه و تدوین خواهند شد. درسگفتار تاریخ شفاهی با تدریس زهرا موسوی، روز جمعه، ۳۱ اکتبر ۲۰۲۵ به صورت آنلاین و با حضور اشتراککنندگانی که قبلا ثبتنام کرده بودند، برگزار شد. جلسهی دوم، بر معرفی مبانی و منابع مرتبط در بارهی تاریخ شفاهی فرودستان متمرکز بود. این درسگفتارها به مدت سه ماه و هر دو هفته یکبار برگزار میشود که نسخهی ثبت و ضبطشدهی آن در شبکههای اجتماعی اوسا نیز قابل دسترس خواهد بود.
مطلبی که در پی میآید، فشردهی محتوایی است که در جلسهی نخست از سلسله درسگفتارهای تاریخ شفاهی در اوسا ارایه شد. نسخهی موجود بهعنوان منبع باز در شبکههای اجتماعی اوسا بارگذاری میشود و با ذکر منبع برای اهداف آموزشی و عملی قابل استفاده است. لازم بهذکر است که این نشستها نخستین مرحله از درسگفتارهای اوسا است که در حوزههای نظری مطالعات جنسیت تهیه و تدوین خواهند شد. درسگفتار تاریخ شفاهی از سوی زهرا موسوی، روز جمعه، ۱۷ اکتبر ۲۰۲۵، با حضور اشتراککنندگانی که قبلا ثبتنام کرده بودند، به صورت آنلاین برگزار شد. در جلسهی نخست، مبانی و منابع مرتبط با تاریخچهی تاریخ شفاهی معرفی شد. این درسگفتارها به مدت سه ماه و هر دو هفته یکبار برگزار میشود که نسخهی ثبتشدهی آن در شبکههای اجتماعی اوسا نیز قابل دسترس خواهد بود.
از روزهایی که نشریهی «ارشادالنسوان» در برگهای نازک پستهایفام، در دارالتحریر شاهی کابل در سال ۱۳۰۰ هجری شمسی چاپ میشد تا امروز چیزی بیش از یک قرن میگذرد. زنان افغانستان برای نخستینبار در جریانی منطقهای در این دوران ـ هرچند کوتاه ـ با ورود به عرصهی مطبوعات صدا و فضا و نمایندگانی در سپهر اجتماعی ـ سیاسی یافتند. انتشار ارشادالنسوان بهعنوان جریدهی اختصاصی زنان، در شرایطی که بخش عمدهی زنان در بستر پراختناق طبقاتی، سیاسی و اجتماعی وقت امکان خواندن و نوشتن نداشتند، گواه روشنی از وجود اراده و آگاهی در میان اقلیت نخبهی زنان طبقهی حاکم برای پایانبخشیدن به سکوت و سوق بهسوی سخن است.
زهرا موسوی
در عصر حاضر که دانش از حوزههای اصلی تولید و بازتولید گفتمانها و پارادیمهای مسلط قدرت در شمال جهان هست، ما مردمان مناطق پیرامونی به چه سنخ دانش یا دانشهایی بهمثابهی دانش بدیل نیازمندیم؟
با توجه به اهمیت روایت و تاریخ روایی در تثبیت حافظهی جمعی و تحولات حوزهی اجتماعی، میتوان رابطهی میان روایت، قدرت و تاریخیت انسان را تثبیت کرد. بهنظر میرسد که تاریخنگاری رسمی به منبع مکتوب و معتبر برای استنادها و ارجاعهای اساسی بدل شده است که برای ارایهی تصویری جامعتر از تاریخ معاصر کافی نیست. از اینرو و به هدف جبران این خلاء، رویکردهایی نقادانهای چون ادبیات شفاهی و تاریخ شفاهی از سوی محققان در بارهی فهم وضعیت گروههای اجتماعی به حاشیهرانده شده، مورد تامل و توجه قرار گرفته است. تاریخ شفاهی با نور انداختن به روایات، خاطرات و تجربیات غایبان و حذفشدگان تاریخ، وجوه انکارشده و ناپیدای زندگی روزمرهی اقشار و گروههای دیده و شنیدهنشده را مورد بازنگاری و بازشناسی قرار میدهد.
اوسا در تازهترین اقدام عضویت کارگروه پاسخگویی تعذیب جنسیتی در افغانستان (GPWG) را به دست آورده است. این کارگروه پلتفرمی مستقل است که بههدف آگاهیبخشی و دستیابی به عدالت، شفافیت و پاسخگویی در قبال خشونتها و جنایات مبتنی بر جنسیت در افغانستان ایجاد شده است. اعضای این کارگروه متشکل از حقوقدانان، دانشگاهیان، فعالان مدنی و کنشگران اجتماعی در سطح بینالمللی هستند که در زمینهی عدالت جنسیتی و اجتماعی تخصص و تعهد دارند.
