نگاهی به دو دهه مشارکت سیاسی و اجتماعی زنان افغانستان
دکتر فاخره موسوی، استاد دانشگاه و پژوهشگر
این مقاله به تحلیل فرصتها، چالشها و تحولات مرتبط با مشارکت سیاسی و اجتماعی زنان افغانستان طی دو دههی گذشته (۲۰۰۱–۲۰۲۱) میپردازد. نویسنده با مرور وقایع کلیدی، از جمله سقوط نخستین رژیم طالبان، برگزاری کنفرانس بن، ایجاد دولت موقت، تدوین قانون اساسی، و تاسیس دولت «جمهوری اسلامی افغانستان» از رهگذر نهادهایی چون وزارت امور زنان و کمیسیون مستقل حقوق بشر، نشان میدهد که چگونه تلاشهای زنان و حمایتهای بینالمللی، بستر نسبیای را برای افزایش حضور زنان در سپهر عمومی فراهم آوردند. با این حال، مقاله تأکید دارد که پیشرفتهای یاد شده به تغییرات نهادینه و پایدار نینجامید و ساختارهای پدرـ مردسالار، فساد گسترده، ناامنی، فشارهای فرهنگ سنتی، و سوءاستفادهی ابزاری از گفتمان حقوق زنان توسط نخبگان سیاسی، از عوامل کلیدی تغییرات ساختاری و عمیق بودهاند. نویسنده با بهره از چارچوبهای نظری چون «نظام سلطانی» نشان میدهد که چگونه دولت افغانستان اگرچه در ظاهر ساختارهایی دموکراتیک داشت، در عمل مبتنی بر مناسبات فردی، اقتدارگرایانه و غیرنهادینه باقی ماند. مقاله با تکیه بر دیدگاههای جامعهشناسانی چون آلن تورن (Alain Touraine)، بر لزوم تولید خودآگاهی فردی و اجتماعی در میان زنان تأکید میکند. نویسنده تحول در وضعیت زنان را وابسته به مبارزهای فرهنگی و تدریجی در برابر ساختارهای پدرـمردسالار میداند.